BOOM studio | Park Miejski w Kaliszu. - BOOM studio

II miejsce w konkursie na opracowanie „Koncepcji rewaloryzacji Parku Miejskiego w Kaliszu”.
Współpraca: Stanisław Nestrypke, Zuzanna Procner

Początki ogrodu publicznego w Kaliszu sięgają końca XVIII wieku, kiedy to pruska Kamera Wojenno -Ekonomiczna podjęła decyzję o założeniu parku na pastwiskach oraz w dawnym ogrodzie jezuickim, we wschodniej części wyspy staromiejskiej. Park na stałe wpisał się w historię miasta, będąc świadkiem przemijania całych pokoleń jego mieszkańców.
Obecnie o czasach świetności parku dowiedzieć się można głównie z literatury, historycznych zdjęć lub z opowieści starszych jego mieszkańców. Podupadający i niszczący obiekt wymaga interwencji. Dlatego też w 2016 roku, Miasto Kalisz rozpisało konkurs na koncepcję jego rewaloryzacji.

 

 

 

 

 

UKŁAD PRZESTRZENNY
Głównym celem koncepcji rewaloryzacji parku w Kaliszu jest możliwie jak najwierniejsze odtworzenie założeń kompozycyjnych i funkcjonalnych z okresu po ok 1900 r. oraz powiązanie go z fragmentami współczesnymi w jeden funkcjonalny organizm, przy jednoczesnym zachowaniu różnic kompozycyjnych, plastycznych i programowych, charakterystycznych dla okresów, w których powstawał.
Działania projektowe zmierzają do wyeksponowania walorów zabytkowych i rekreacyjnych parku oraz przywrócenia reprezentacyjnego charakteru w południowej części obszaru opracowania, będącej ważnym elementem całego założenia. Ważnym aspektem tych działań jest również wzbogacenie funkcji rekreacyjnych i wypoczynkowych przez stworzenie nowych przestrzeni umożliwiających aktywne spędzanie czasu, zgodnie z oczekiwaniami społecznymi. W zadrzewieniach zdecydowaną przewagę mają drzewa liściaste. Iglaste wykorzystywane są jako akcenty kompozycji, w postaci soliterów lub niewielkich grup.
Obecny układ komunikacyjny parku nie został drastycznie zmieniony od czasów jego powstania. Jedynymi różnicami są niewielkie zmiany w przebiegu alejek oraz zmiany kompozycji części południowej. Największe różnice wynikały z licznych przekształceń rzeki Prosny jak również uwarunkowań politycznych i przyrodniczych. W związku z powyższym projekt rewaloryzacji zakłada pozostawienie obecnego układu ścieżek, dokonując zmian wyłącznie w południowej części parku przy projektowanej Oranżerii i Domku Szwajcarskim.
W związku z licznymi powodziami naturalistyczne brzegi zostały wcześniej uregulowane przez wprowadzenie wałów, na których usytuowano ścieżki piesze. Projekt rewitalizacji zakłada podkreślenie ścieżek na wale jako obwodnicy parku, stosując na nich nawierzchnie wodoprzepuszczalną – mineralno żywiczną oraz wykorzystując część na ścieżkę rowerową. Krajobrazowe i przyrodnicze walory parku miejskiego w Kaliszu są oczywiste i nie podlegają jakiejkolwiek dyskusji. Ale park to nie tylko mniej lub bardziej zwarty zespół drzew i krzewów, to nie tylko układ alejek spacerowych i urozmaicona rzeźba terenu. Dopiero całe jego dzieje, wyłaniające się m.in. z fragmentów wspomnień, artykułów i książek, pokazują, jak bardzo zrósł się on z losami miasta oraz z losami jego mieszkańców i stał się swojego rodzaju świadkiem przemijających pokoleń.

 

SZATA ROŚLINNA
„Kwiatów było w parku mnóstwo, najwięcej w pobliżu “domku szwajcarskiego” i ślicznej oranżerii, którą niestety rozebrano (…). Była tu też cieplarnia do hodowli kwiatowych rozsad, a przed nią urocza pergola, cała pokryta różami. Pod wspaniałymi okazami tui i cyprysów ustawiano latem urocze porcelanowe posążki rodem z baśni: zalęknioną sarenkę, zajączka stojącego słupka, czerwonego muchomora lub czekoladowego borowika, pod którym kryły się krasnoludki. Między oranżerią a “domkiem szwajcarskim” – obok zegara słonecznego – królował unikatowy okaz dębu krótkoszypułkowego, który swoje niebywale rozłożyste konary opierał na trawniku, jakby obejmując go we władanie (…).”

W parku występują bogate zbiorowiska drzew w tym liczne pomniki przyrody. W procesie analiz wyodrębnione zostały grupy drzewostanu starego oraz liczne samosiewy do usunięcia. Na skrzyżowaniach ścieżek wprowadzono grupy krzewów tworzące jednogatunkowe plamy. Przy polanach drzewostan posadzony został grupami krzewów: np dereń biały Cornu alba, dereń krwisty Cornus sanguinea ‘Midwinter Fire’, bez czarny Sambucus nigra, lilaki Syringa sp., jaśminowce Philadelphus sp., śnieguliczki Symphoricarpos o ciekawych owocach, grupy leszczyn o czerwonych , purpurowych liściach będące akcentem w krajobrazie, kaliny Viburnum, tawuły Spiraea.
Partie runa wzbogacono o zawilce, barwinki, kopytniki, miodunki czy kokoryczki. Żywopłoty z cisów, bukszpanów oraz grabów. Kobierce kwiatowe: ornament kobierca kwiatowego tworzą nasadzenia roślin kontrastowych pod względem koloru i faktury, długo i efektownie kwitnących .

STARORZECZE KANAŁU BABINKA
W projekcie przewidziano symboliczne zaznaczenie nieistniejącego już fragmentu kanału, poprzez plac z fontanną oraz niskie nasadzenia w paśmie od fontanny wzdłuż ścieżki pieszej i w kierunku Placu Jana Pawła II. Jest to miejsce gdzie starorzecze Babinki zakręcało i nie zmieniało wiele swojego biegu przez kilka wieków. Dopiero w XX w. zostało zasypane. W pobliżu przewidziano tablicę informującą.

DUŻY KOGUTEK
Zbiornik wodny Kogutek, to niegdyś tętniące życiem miejsce, przy którym latem odbywały się przedstawienia i koncerty, a zimą można było jeździć na łyżwach.
Projekt przewiduje skomunikowanie wyspy mostkiem, tak jak w czasach świetności Parku. Na wyspie znajdować się będzie mały plac z posągiem Strzelca Alpejskiego oraz ławkami. Do rozważenia pozostaje umieszczenie na nim altany.

BRAMY WEJŚCIOWE DO PARKU
W miejscach historycznej lokalizacji bram wejściowych zaprojektowano element nawiązujący do nich w formie nośnika informacyjnego oraz jego kontynuacji w nawierzchni, która stworzy widoczną granicę parku. Materiał w nawierzchni perforowany.

 

BUDYNEK KALISKIEGO TOWARZYSTWA KAJAKOWEGO oraz GŁÓWNY PLAC WEJŚCIOWY
Budynek bardziej zapamiętany jako “cukiernia Wehnera” w koncepcji został pozbawiony szpecącej dobudówki i przywrócony do oryginalnego wyglądu z przełomu wieku XIX i XX. Przywrócona została drewniana bogato zdobiona weranda i portyk wejściowy.
Plac przed budynkiem przyjął formę reprezentacyjną z trawnikami, rabatami kwiatowymi oraz wyeksponowanymi wiekowymi drzewami. Nawierzchnię zaprojektowano jako mineralno-żywiczną spójnie ze ścieżką okalającą teren.

 

UKŁAD CIĄGÓW PIESZYCH I PIESZO-JEZDNYCH
Układ komunikacyjny został podzielony na ciągi piesze pierwszorzędne, ciągi piesze drugorzędne, ścieżkę rowerową oraz ścieżkę pieszą otaczającą teren opracowania o szerokości pozwalającej na ewentualny ruch samochodów uprzywilejowanych.. Nawierzchnia zaproponowana to nawierzchnia mineralna oraz nawierzchnia mineralno – żywiczna na ścieżce stanowiącej obwodnicę parku przy rzece Prośnie. Materiały zastosowane na istniejących ciągach komunikacyjnych są wodoprzepuszczalne i ekologiczne.

PAGÓRKI
Pagórki zostały zaprojektowane w miejscu gdzie znajdowały się “Romantyczne ruiny”. Większy pagórek to najwyżej położone miejsce w Parku wyniesione ponad poziom terenu 3,5 m. Na górze znajduje się niewielki plac oraz rzeźba patronki Kalissi z herbem miasta. Boczne ściany oporowe wijące się wzdłuż ścieżki na szczyt, zaproponowano w formie suchego muru, tak aby wizualnie wzmocnić symboliczne nawiązanie do ruin.

OGRODY JEZUICKIE
Początki ogrodów założonych przez Jezuitów sięgają aż końca XVI w. Część z nich znajdowała się w zakresie opracowania projektu. Projekt uwzględnia uhonorowanie pierwszych założeń ogrodowych w formie kwaterowych żywopłotów oraz poświęconej im tablicy informacyjnej.

 

 

Budynek toalet ogólnodostępnych w części centralnej parku pozostawiono w tym samym miejscu, w którym był ze względu na zlokalizowane już istniejące przyłącza wodociągowe, kanalizacyjne oraz elektryczne. Projekt zakłada całkowite wyburzenie starego obiektu oraz na zlokalizowaniu w jego miejscu nowej kubatury. Budynek na rzucie kwadratu 9x9m został “wtopiony” w otoczenie za pomocą paneli aluminiowych wykończonych w sposób imitujący lustro.Budynek we wnętrzu doświetlony został dachowymi świetlikami. Efektem finalnym będzie całkowite “zniknięcie” budynku z krajobrazu parku co w przypadku budynku toalety ogólnodostępnej jest efektem pożądanym.

 

 

 

ZAGOSPODAROWANIA TERENÓW WODNYCH
Brzegi kanału zostały zabezpieczone faszyną jak również zaproponowano wprowadzenie runa charakterystycznego dla tego siedliska. Mosty piesze na terenie opracowania zostały przeprojektowane na drewniane, nawiązując tym samym do ich historii. Wszystkie oprócz nowo zaprojektowanego na wyspę na “Kogutku” znajdują się w miejscach już istniejących mostów. Most Parkowy (Teatralny), Kanałowy oraz Majowy zostały przebudowane – nawierzchnia oraz barierki zostały wymienione. Mosty Wiązowy, Kadecki oraz Marii Panny zostały zaprojektowane w całości z konstrukcji drewnianej z drewna klejonego modrzewiowego zaimpregnowanego. Barierki oraz nawierzchnie mostów także z drewna modrzewiowego. Wypełnienie barierek mostów zostało uzupełnione o cienkie stalowe linki. Mostek na “Kogutku” jako jedyny posiada inne niż wszystkie wypełnienie barierek, które nawiązuje do misternie zdobionego mostku, który kiedyś stał w tym miejscu. Nazwy mostów zostały przyjęte wg. Dostępnych materiałów, niektóre jak Marii Panny, Kadecki czy Wiązowy przejęły nazwy od historycznych mostków w tej okolicy. Na rzece Prosnej na wyskości stawu Kogutek zaproponowano lokalizację niewielkiej przystani dla łodzi i kajaków.

 

 


Oranżeria w proponowanym projekcie jest odtworzeniem pierwotnej formy architektonicznej budynku, bez nadbudowy w części centralnej.Forma oraz zastosowane materiały nie odbiegają znacząco od pierwowzoru. Układ pomieszczeń we wnętrzu został dostosowany do współczesnych potrzeb użytkowych i funkcjonalnych. Budynek pełni funkcję usługową kawiarni w oranżerii i toalet dostępnych również niezależnie od funkcjonowania kawiarni. Budynek składa się z trzech części. W bocznych, przeszklonych częściach znajdują się dwie sale oranżerii z ekspozycją dużej ilości kwiatów i roślin. Część zachodnia pełni rolę kawiarni z barem. Część wschodnia natomiast może być w zależności od potrzeb salą wielofunkcyjną lub drugim pomieszczeniem kawiarni. Środkowa część to pomieszczenia zaplecza kawiarni, techniczne oraz toalety.
Przeszklenie nad stropem pomieszczeń w części centralnej umożliwia wegetację roślin na dodatkowej powierzchni, a także usytuowanie w tym miejscu centrali wentylacyjnej. Konstrukcja budynku. Ściany murowane warstwowe. Część środkowa w konstrukcji tradycyjnej, nad nią znajduje się świetlik na podkonstrukcji stalowej. Fasady szklane z dachem dwuspadowym na podkonstrukcji stalowej rozpiętej pomiędzy środkową, murowaną częścią a ścianami szczytowymi.

 

 

 

Usytuowanie budynku “domku szwajcarskiego” stanowiło zamknięcie głównej osi widokowej parku. Budynek pełnił funkcję mieszkalną,gdzie na piętrze i poddaszu znajdowały się mieszkania służbowe i gospodarcze w przyziemiu. Projekt odtworzonego budynku ma pełnić funkcję muzealną i usługową.W przyziemiu strefa wejścia głównego obsługuje komunikacyjnie kawiarnię i toalety na tym samym poziomie oraz część muzealną znajdującą się na piętrze. Część muzealna,to przestrzeń dwukondygnacyjna,otwarta na odkrytą więźbę dachową. Dodatkową powierzchnię ekspozycyjną stanowią galerie usytuowane wzdłuż ścian bocznych.Trzy poziomy są skomunikowane pionowo schodami i windą przeznaczoną dla niepełnosprawnych. Szyb windy i szacht instalacyjny nawiązują do formy komina usytuowanego centralnie w poprzednim wcieleniu budynku. Toalety mogą być dostępne z zewnątrz, niezależnie od funkcjonowania muzeum i kawiarni. Bryła budynku odtwarza formę architektoniczną jego oryginału,również w zastosowaniu użytych materiałów, a występujące zmiany w stosunku do oryginału wynikają z aktualnych przepisów prawa budowlanego i norm technicznych.

 

 

Galeria wielkich Kaliszan to grupa plenerowych rzeźb z brązu, naturalnej wielkości, upamiętniających sławne osoby związane z Kaliszem.

 


Elementy małej architektury zostały indywidualnie zaprojektowane. Tworzy je jedna, miękka linia współgrająca z otaczającą zielenią. Elementy małej architektury swoją formą nie imitują tych z początku XX w, ale delikatnie się do nich odwołują, tworząc unikatowy mebel parkowy. Inspiracją były historyczne detale architektoniczne oraz motywy roślinne.
Zaprojektowano spójne stylistycznie ławki z wysokim i niskim oparciem, kosz na odpady oraz latarnie w dwóch wersjach. Zaprojektowane ławki z wyższym oparciem świetnie sprawdzą się w miejscach romantycznych takich jak np. pagórek, wyspa na “Kogutku” oraz na otwarciach widokowych. Użyte materiały to gięta rura stalowa i zaimpregnowane drewno modrzewiowe.

 

OŚWIETLENIE TERENU
Zaprojektowano dwa typy oświetlenia, latarnie niskie i wysokie stylistycznie współgrające z historycznym otoczeniem i innymi elementami małejarchitektury. Teren w większości oświetlono światłem z latarni niskich. Na obrzeżach Parku wzdłuż okalającego ciągu pieszego i rowerowego oraz przy wejściach zaproponowano latarnie wysokie. Wybór oświetlenia niskiego podyktowany jest aspektami przyrodniczymi, chroniąc istniejące ptaki i zwierzęta. Dodatkowo przewiduje się iluminację budynku Oranżerii i Domku Szwajcarskiego a także podświetlenie rzeźb parkowych.

 

SYSTEM INFORMACJI WIZUALNEJ
Koncepcja projektu obejmuje spójny System Nawigacji (mapa parku z legendą, wyznaczanie kierunków poruszania się po parku, wskazanie gdzie aktualnie znajduje się zwiedzający) oraz System Informacji Wizualnej (nośniki informujące o historii danych elementów Parku np. oranżeria, pomników przyrody – gatunek, wiek, ew. posadzenie przez ważną osobę, oznaczenie docelowych miejsc np. toalety, polana piknikowa).
Nośniki swoją formą oraz rozwiązaniami materiałowymi czerpią inspirację z herbu miasta Kalisz, który z kolei nawiązuje do pierwowzoru z XIV w. Kształt nośników przyjmuje formę baszty, natomiast rozwiązanie materiałowe nawiązuje do miecza, na którym trębacz z herbu jest wsparty. Jest to stal nierdzewna chromowana, która poprzez swą odbijalność wtapia się w zielone otoczenie.